Dopełniacz w języku polskim – zasady, przykłady, wyjątki

Czym jest dopełniacz?

Dopełniacz to drugi przypadek deklinacji, odpowiadający na pytania: kogo? czego?. Używany jest w opisywaniu co do kogo należy lub jakiej jest kategorii. Występuje zazwyczaj po przyimkach, ale także po niektórych czasownikach, przymiotnikach i rzeczownikach. Oprócz mianownika jest najczęściej występującym przypadkiem w języku polskim.

Dopełniacz w konstrukcji z „nie ma”

Już na początku nauki, warto zapamiętać użycie dopełniacza, w konstrukcji z – nie ma. Ta informacja będzie bardzo pomocna w dalszej nauce języka polskiego. Dopełniacz może także, w niektórych sytuacjach, zastępować biernik. Dzieje się tak, gdy czasownik występuje w formie przeczącej, np. Nie zrobił zadania, Nie wypił herbaty.

Trudności z końcówkami w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego

Z tymi końcówkami uczący się języka polskiego mają największe problemy. Nie wiedzą, czy dany wyraz zakończyć na -a, czy może na -u. Postaramy się to wyjaśnić!

• Rzeczowniki rodzaju męskiego, które kończą się na literę -a w mianowniku, na przykład: kierowca, kolega, tata, w dopełniaczu mają końcówkę -y lub -i (kierowcy, kolegi, taty).
• Dopełniacz z końcówką -a znajdziemy wśród nazw:

osób lub zawodów: pisarz – pisarza, grabarz – grabarza, tancerz – tancerza,

miar i wag: kilogram – kilograma, kilometr – kilometra, tysiąc – tysiąca,

naczyń i sztućców: talerz – talerza, kubek – kubka, widelec – widelca,

miesięcy: marzec – marca, maj – maja, czerwiec – czerwca

nazw marek, owoców itp.: arbuz – arbuza, maluch – malucha, granat – granata.

• W rodzaju męskim liczby pojedynczej dopełniacz z końcówką -u stosujemy w:

rzeczownikach zbiorowych, abstrakcyjnych: humor – humoru, wywiad – wywiadu, wypadek – wypadku,

rzeczownikach materialnych: piasek – piasku, diament – diamentu, długopis – długopisu.

• Dopełniacz rzeczownika liczby pojedynczej rodzaju nijakiego ma końcówkę -a, na przykład: okno –okna, krzesło – krzesła, ciastko – ciastka.
• W rodzaju żeńskim liczby pojedynczej stosujemy końcówkę -i lub -y, na przykład: panna – panny, smycz – smyczy, szminka – szminki.

Czasowniki z rzeczownikiem w dopełniaczu

W języku polskim występuje też całkiem spora grupa czasowników, które wymagają rzeczownika w dopełniaczu, np.:

używamy (czego?) piły,
słuchamy (czego?) muzyki,
pilnujemy (kogo?) dziecka,
unikamy (czego?) kłótni,
dolewamy (czego?) mleka

brakuje mi (kogo czego?) pięciu złotych
przestrzegam (kogo? czego?) prawa
ustąpić (kogo? czego?) miejsca
szukać (kogo? czego?) książki itp.

Powyższe czasowniki charakteryzują się tym, że nie podlegają niestety jasno określonym regułom. Po raz kolejny trzeba więc polegać na swojej pamięci 😉

*  *  *

Chociaż dopełniacz z początku wydaje się trudny do nauczenia, z czasem można opanować go do perfekcji! Jeśli samodzielna nauka języka polskiego wydaje Wam się zbyt skomplikowana, warto zatroszczyć się o wybór odpowiedniego nauczyciela i szkoły języka polskiego. Doświadczeni nauczyciele i przyjazna atmosfera mogą zdziałać cuda podczas nauki tego pięknego choć wymagającego języka!

Pamiętajcie, że Varia oferuje zarówno kursy języka polskiego w szkole, jak i online, a jej 20-letnie doświadczenie i sukcesy studentów mówią same za siebie. Jeśli i Wy chcecie zostać mistrzem języka polskiego, serdecznie zapraszamy na kursy do Varii!

Aneta Kawa