Przypadki w języku polskim

Język polski jest jednym z języków stosujących w swojej gramatyce odmianę przez przypadki. Potrafią one sprawić niemały kłopot osobom uczącym się języka polskiego jako obcego, ale nie martwcie się! Nie taki diabeł straszny jak go malują i z naszymi radami, na pewno poradzicie sobie z nimi śpiewająco!

Język polski zawiera siedem przypadków gramatycznych. Niewiele, prawda? Trzeba jednak pamiętać, że końcówek nalężących do każdego przypadku może być kilka. Przypadki w języku polskim odmieniają rzeczowniki (np. dom, pies, chleb), przymiotniki (duży, zielony), imiesłowy przymiotnikowe (mówiący, przyszły), część liczebników (dwoje, troje) i zaimków (mój, twoja). Odmiana przez przypadki nazywana jest deklinacją. Wielką jej zaletą i jest to, że możemy pozwolić sobie na swobodny szyk zdania!

Poszczególne przypadki gramatyczne w języku polskim:

·         Mianownik (łac. nominativus) – odpowiada na pytania: kto? co? (to jest). Formę podstawową danego wyrazu podaje się w słownikach właśnie w mianowniku.

·         Dopełniacz (łac. genetivus) – odpowiada na pytania kogo? czego? (nie ma). Używany jest bardzo często w przeczeniach (np. Wojtek nie stłukł szyby) albo w relacjach przynależności, np. zabawka Basi, samochód Tomka.

·         Celownik (łac. dativus) – jego pytania to komu? czemu? (przyglądam się). Używany jest stosunkowo rzadko i opisuje głównie dawanie. Łączy się m.in. z czasownikami takimi jak: dawać, mówić, sprzedawać, oddawać, pomagać, obiecywać, dziękować czy przyimkami: dzięki, przeciw, wbrew.

Końcówki celownika dla rzeczowników:

• w rodzaju męskim -owi: nauczycielowi bądź -u: bratu, kotu,
• w rodzaju  żeńskim: -i, np. nadziei, oraz -e, np. kobiecie.

·         Biernik (łac. accusativus) – odpowiada na pytania kogo? co? (widzę).

Wiele czasowników wymaga użycia biernika, jednak należy pamiętać, że po zaprzeczeniu używamy dopełniacza:

• Słyszę (co?) śpiew.
• Nie słyszę (czego?) śpiewu.

Przyimek przez zawsze łączy się z biernikiem. 

·         Narzędnik (łac. instrumentalis) – jego pytania to z kim? z czym? (idę). Przede wszystkim służy do określania narzędzia (młotkiem, pędzlem, ołówkiem) lub środka transportu (samochodem, samolotem) albo do wskazywania, czym się interesujemy (Interesuję się teatrem) lub kim jesteśmy (Jestem kierowcą/informatykiem/kobietą). Narzędnik łączy się z przyimkami z, pod, nad.

Rzeczowniki w liczbie pojedynczej mają końcówki: –em, –ą, a w liczbie mnogiej –ami.

·         Miejscownik (łac. locativus) – odpowiada na pytania o kim? o czym? (myślę). Służy do opisu miejsca, dlatego zawsze wymaga użycia przyimka. Rzeczowniki mają w miejscowniku końcówkę –e – o kocie, lub –u – w styczniu. Rzeczowniki zakończone na k, g, ch przyjmują końcówkę u: rogu, smoku. W liczbie mnogiej rzeczowniki we wszystkich trzech rodzajach przybierają końcówkę -ach (wyjątki: na Węgrzech, w Niemczech).

·         Wołacz (łac. vocativus) – jako jedyny przypadek nie ma pytania. Stosowany jest w zawołaniach, bezpośrednich zwrotach. Obecnie często zastępowany jest przez mianownik i zamiast: Staszku!, usłyszymy zawołanie: Staszek!.

Statystycznie najrzadziej używanymi przypadkami są wołacz i celownik.

Najważniejsze, by podchodzić do przypadków systematycznie i w kontekście. Zamiast uczyć się na pamięć tabel z końcówkami, skupcie się na funkcjach przypadków w zdaniu i na przyimkach, które z nimi współpracują. W języku polskim to właśnie czasowniki i przyimki dyktują użycie danego przypadku. Na przykład, wiedząc, że po czasowniku używać zawsze występuje dopełniacz (np. używać (czego?) telefonu), unikacie błędu. Podobnie, znajomość, że przyimek dla łączy się z dopełniaczem, a przed z narzędnikiem, znacznie ułatwia budowanie poprawnych zdań. Regularne ćwiczenie takich wzorców – a nie suchych tabel – jest kluczem do płynności.

Polskie przypadki bywają wyzwaniem, ale zrozumienie ich roli i intensywna praktyka to klucz do płynnej i poprawnej komunikacji. Choć nauka deklinacji to proces, który zwykle wymaga czasu i cierpliwości, my oferujemy najbezpieczniejszy i najszybszy sposób na jej opanowanie – pod czujnym okiem doświadczonego lektora.

Nasz specjalistyczny kurs jest w całości dedykowany deklinacji. W ciągu zaledwie 5 dwugodzinnych spotkań online (5 x 120 min.) rozłożymy na czynniki pierwsze całą logikę przypadków. Tłumaczymy zasady klarownie i bez zbędnych komplikacji, w języku angielskim.

Dzięki precyzyjnemu programowi i doświadczeniu naszych wykwalifikowanych nauczycieli, polskie przypadki przestaną być chaosem, a staną się logicznym systemem.

Więcej informacji o kursie i zapisy znajdziesz tu.

Życzymy owocnej nauki:)

Aneta Kawa